سيد جلال الدين آشتيانى
560
شرح مقدمه قيصرى بر فصوص الحكم ( فارسى )
مىنمايد . ما در بيان اقسام بطون ، اين مطلب را شرح خواهيم داد . كشف حقايق و شهود معانى غيبى بعد از مرتبهء روح در مرتبه و مقام عالىتر از روح كه مقام و مرتبهء سر باشد ، واقع مىشود . مقام و مرتبهء خفى كه بالاترين مقام و مرتبهء كشف حقايق است ، بعد از مرتبهء سر است . كشف حقايق در مقام خفى قابل اشاره نيست و عبارت وافى به اداى حقايق مكشوفه در اين مقام نمىباشد . اين معنى اگر از براى سالك محقق مقام و ملكهء شود ، و حال نباشد كه اتصال سالك از خزينهء غيب قطع شود ، علم او متصل بعلم حق گردد ، اتصال فرع باصل و رقيقت به حقيقت . بالاترين مقامات كشف و شهود از براى سالك در اين موطن و مشهد حاصل مىشود . اين مقام اختصاص به اولوالعزم از رسل دارد . بالاتر از اين مقام رتبهء حقيقت محمديه است . كه از آن بمقام اخفويت و سرّ اخفى تعبير نمودهاند . چون هر يك از اقسام كشف صورى و كشف معنوى بحسب استعداد سالك است و مناسبات روحى و توجهات سرى سالك نسبت بانواع كشف اعم از صورى و معنوى مدخليت كامل دارد و استعدادات سالكان الى اللّه تفاوت دارد ، و مختلف است مناسباتى كه از معدات كشف است تكثر دارد ، مقامات اهل كشف مختلف است ، و چه بسا تحت ضابطهيى نيايد . تمامترين اقسام كشف و صحيحترين انواع شهود براى كسانى حاصل مىشود كه داراى اعتدال مزاجى « روحانى » يا اقرب باعتدال تام باشند ، « نظير ارواح انبياء و اولياء صلوات اللّه عليهم اجمعين » ، بعد از كمل از انبياء و اولياء ، بالاترين كشف اختصاص به كسانى كه داراى اعتدال روحى باشند و استقامت روح آنها از ديگر سلاك تمامتر باشد دارد . مصنف ، كشف در مرتبهء سر و خفى را ذكر كرد ، ولى كشف در مرتبهء اخفى را بيان ننمود ، در حالتى كه يكى از لطائف سبع اخفى است . بالاترين مراتب ، كشف شهودى است كه منشأ كشف اسرار ربوبيت و حقايق مكنون در احديت وجود و استفاضهء حقايق در مقام « قاب قوسين او ادنى » بدون واسطه موجودى از موجودات است . اين مقام ، همان مقام قرب مطلق و مرتبهء مختص بمقام جمعى محمدى مىباشد ، و كسى از آن نصيب ندارد مگر وارثان علم وصال و مقام وى كيفيت وصول بمقامى از مقامات كشف و بيان آثار و